Nefret Suçları Yasa Kampanyası

 

Sosyal Değişim Derneği, nefret suçları yasasına ilişkin bir kampanya başlatmak ve bu kampanyayı yürütmek üzere sivil tolum kuruluşları ve aktivistlerin oluşturacağı bir platform oluşturmak amacıyla 18 Kasım 2011 tarihinde, İstanbul’da “Nefret Suçları Yasa Kampanyası İşbirliği Arayış Toplantısı” düzenledi. Toplantıya çok sayıda insan hakları derneği temsilcisi, mağdurlar ve aktivist katıldı. Toplantıda, Sosyal Değişim Derneği’nin sunduğu kampanya çerçevesi tartışıldı ve katılımcı kuruluşların çerçeve üzerinde hemfikir olmasıyla birlikte bir Platform oluşturulması için somut adımlar atılması kararlaştırıldı.

Bunun üzerine, 22 Aralık ve 4 Ocak’ta İstanbul’da iki koordinasyon toplantısı düzenlendi. Bu koordinasyon toplantılarında kampanyanın ana hedefi olacak olan “Nefret Suçları Yasası İstiyorum” metni hazırlandı ve imzaya açıldı. Platforma katılan ve destek veren sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte, 26 Ocak 2012 tarihinde, İstanbul’da düzenlenen bir basın toplantısıyla birlikte, “Nefret Suçları Yasası İstiyorum” kampanyası ve Platformun kuruluşu kamuoyuna duyuruldu. 2013 yılı başı itibariyle Platformda yer alan kuruluşların sayısı 70’i bulmuş durumda.

Kampanyanın temel üç faaliyeti söz konusudur:

  • Lobi faaliyetleri: Kampanya faaliyetleri çerçevesinde bugüne kadar Adalet Bakanlığı, Meclis komisyonları (Adalet Komisyonu, Anayasa Komisyonu ve AB Uyum Komisyonu, vb), siyasi parti liderlikleri ve milletvekilleri ziyaret edilerek, nefret suçlarına ilişkin yasal bir düzenlemenin gereği konusunda Platformun görüşleri aktarıldı. Gerçekleştirilen görüşmeler arasında, Cumhurbaşkanlığı Sekreterliği, Meclis Başkanı Sayın Cemil Çiçek, Adalet Bakanı Sadullah Ergin, ana muhalefet partisi Genel Başkanı Sayın Kemal Kılıçdaroğlu, sekiz Meclis komisyonu ve 40’ın üzerinde milletvekili sayılabilir.
  • İmza kampanyası: Kampanya çerçevesinde, “Nefret Suçları Yasası İstiyorum” başlığıyla bir imza kampanyası yürütülmektedir. İmzalar İnternet üzerinden ve kamuoyuna yönelik kampanya faaliyetleri çerçevesinde toplanmaktadır. Bugüne kadar imza verenlerin sayısı 10 bini aştı.
  • Farkındalık faaliyetleri: Kampanya kapsamında bugüne kadar imza toplamak üzere masa açma, tiyatro gösterisi gibi çeşitli sokak etkinliklerinin yanı sıra, üniversitelerde ve diğer kamu alanlarında 25’in üzerinde panel ve seminer ile gazeteci ve avukatlar gibi çeşitli meslek gruplarına yönelik beş tane de bilgilendirme toplantısı düzenlendi. Bu faaliyetlere ek olarak, aynı zamanda nefret suçları konusunda bir broşür ve iki de kitap yayımlandı ve dağıtıldı.
  • Kampanyanın görünürlüğü: Kampanya faaliyetleri ana akım medyada geniş bir şekilde yansıtıldı. Kampanya faaliyetlerine ilişkin haberlerin basında geniş yer almasının yanı sıra, kampanya sözcüleri birçok TV programına davet edildi ve gazetelerde söyleşiler yayımlandı. Bunun yanı sıra, Platform olarak da birçok yayın kuruluşu ve gazeteci ziyaret edilerek, ikili görüşmeler yapıldı ve nefret suçları konusunda yaptığımız çalışmalar hakkında bilgiler paylaşıldı. Ek olarak sadece gazetecilere yönelik iki de bilgilendirme toplantısı düzenlendi.

*** 

Nefret Suçları Yasa Taslağı Çalışması

Kampanya kapsamında ayrıca bir de hukukçulardan oluşan bir çalışma grubu (HÇG) oluşturuldu. HÇG, ilk toplantısını Sosyal Değişim Derneği’nin çağrısıyla, 25 haziran 2011 tarihinde gerçekleştirdi. 5-7 Temmuz 2011 tarihleri arasında Sosyal Değişim Derneği’nin düzenlediği, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi’nden (AGİT-ODIHR) uzmanların da katılımıyla, hukukçulara yönelik üç günlük bir nefret suçları semineri düzenlendi. Ardından, 1 Ekim 2011 tarihinde, İstanbul’da yine SDD’nin düzenlediği “Nefret Suçları Yasası için Strateji Arayışı Semineri” gerçekleştirildi. Bu seminerde, hazırlanması planlanan yasa taslağına ilişkin ayrıntılar ele alındı ve yurtdışından gelen uzmanlar tarafından dikkat edilmesi gereken noktalar aktarıldı. HÇG, bu seminerin ardından çalışmalarını hızlandırdı. 26 Ocak 2012 tarihinde Nefret Suçları Yasa Kampanyası Platformu’nun kurulmasıyla birlikte, Sosyal Değişim Derneği’nin koordinatörlüğünde Platform adına çalışmalarını sürdürdü. Nefret suçlarına ilişkin ilk taslak metni 15 Şubat 2012 tarihinde hazırlayan çalışma grubu, taslak üzerinde çalışmalarını 2012 yılının Ekim ayı başına kadar sürdürdü. Platform olarak 3 Ekim 2012 tarihinde Ankara’da Adalet Bakanlığı, Kanunlar Dairesi Müsteşar Yardımcısı Sayın Kenan Özdemir’i makamında ziyaret ederek, taslak metni sunduk. 5 Kasım 2012 tarihinde İstanbul’da düzenlenen bir basın toplantısıyla da yasa taslağı basına ve kamuoyuna tanıtıldı.

10 Kasım 2012 tarihinde İstanbul’da düzenlenen Nefret Suçları Yasa Taslağı Çalışma Toplantısı’nda taslağın nihai hali ortaya çıktı. Çalışma grubunun hazırladığı Nefret Suçları Yasa Taslağı, Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) toplam 21 maddede değişiklik öngörmektedir.

Adalet Bakanlığı, Bakanlar Kurulu’na sunulmak üzere hazırladığı kendi kanun teklifinde platformumuz adına hazırlanan bu yasa taslağından yararlandı. Ayrıca platformun hazırlamış olduğu taslak, CHP Bursa Milletvekili Aykan Erdemir tarafından 3 Aralık 2012 tarihinde Meclise kanun teklifi olarak verildi.

***

İmza kampanyası çağrısı: Nefret Suçları Yasası İstiyorum

Belirli ve ortak karakteristik özellikleri bulunan birey ve gruplara veya onların mülklerine yönelik önyargılarla işlenmiş suçlara Nefret Suçu denir. Nefret Suçları dünya çapında başta etnik, ulusal ve dini kimlik, cinsiyet, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği temelli olmak üzere; sağlık durumu, zihinsel ya da fiziksel engellilik, toplumsal statü, siyasi veya felsefi görüş, eğitim durumu gibi özelliklere yönelik olarak da işlenmektedir. Bu suçlar taciz veya hakaretten, mülk ve eşyalara zarar vermeye, okul veya işyerinde zorbalıktan kundaklama ve cinayete kadar varabilmektedir.

Nefret Suçları aslen ‘mesaj’ suçlarıdır. Suçun yöneldiği bireyin ötesinde, mensup olduğu gruba toplumda istenmediği mesajı verilir. Bu suçların sonucunda mesajın yöneldiği grup üyeleri kendilerini dışlanmış ve tehdit altında hisseder, korkuya kapılır, psikolojik travmaya, hatta intihara kadar varan sonuçlar yaşayabilir.

Yakın zamanda Trabzon’da Rahip Santoro cinayeti (2006), Hrant Dink cinayeti (2007), Malatya Zirve Yayınevi katliamı (2007), Manisa Selendi’de Roman yurttaşlara linç girişimlerinin (2010) yanı sıra çeşitli il ve ilçelerde Kürt yurttaşlara yönelik linç girişimleri, HIV pozitiflerin yaşadıkları tecrit durumu ve basında çok sık yer alan LGBT cinayetleri açıkça Nefret Suçlarındandır.

Nefret Suçları, mağdur birey ve grupların toplum ile uyumunu, toplumsal adalet duygusunu zayıflatır, hukukun üstünlüğüne ve kamu kurum ve kuruluşlarına duyulan güveni zedeler. Farklı toplumsal gruplar arası nefret ve önyargıları besler. Gereğince kovuşturulmadığında yeni suçlar işleyecek olan önyargılı kişi ve grupları cesaretlendirir. Mağdur grupların ötekileşmesine ve toplumsal hayatın dışına sürüklenmesine neden olur.

Bu derece ağır ve kalıcı sonuçları olan Nefret Suçlarına karşı ABD’de, Avrupa’da ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) katılımcısı ülkelerin çoğunluğunda yapılan yasal düzenlemeler bu suçların önlenmesinde büyük önem taşımaktadır. Türkiye’de ise konuya özel herhangi bir yasal düzenleme henüz yoktur.

Toplumun bütününü tehdit eden, toplumsal dokuya onarılması güç biçimde zarar veren Nefret Suçları hakkında en kısa sürede evrensel insan hakları ölçütlerine ve uluslararası örneklere uygun yasal düzenleme yapılmalıdır.

***

Platformun katılımcısı kurumlar:

Alevi Bektaşi Federasyonu, Alevi Kültür Dernekleri, Amargi Kadın Akademisi, Beyaz Güvercinler Girişimi, Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği, Demokrasi İçin Çerkes Girişimi, Dersim Ermenileri İnanç ve Sosyal Yardımlaşma Derneği, Dersimnews.com, Dikmen Deresi Kentsel Dönüşüm Mağdurları Dayanışma Derneği, Düşünce Suçuna Karşı Girişim, Edirne Roman Kültürünü Araştırma Derneği, Ekolojik Anayasa Girişimi, Engelliler.Biz, Genç Siviller, Gençlik Gündemi Derneği, Hasta ve Hasta Yakını Hakları Derneği (HAYAD), Helsinki Yurttaşlar Derneği, Hrant Dink Vakfı, Irkçılığa ve Milliyetçiliğe DurDe, İnsan Hakları Derneği, İnsan Hakları Gündemi Derneği, İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı, İstanbul LGBTT Dayanışma Derneği, İstanbul Protestan Kiliseler Vakfı, İşkence ve Şiddet Mağdurları için Sosyal Hizmet Rehabilitasyon ve Adaptasyon Merkezi (SOHRAM-DER), Kadın Yazarlar Derneği, Kafkasya Forumu, Kaos GL Derneği, Lambdaistanbul LGBTT Dayanışma Derneği, LGBTT Aileleri İstanbul Grubu (LİSTAG), Midyat Süryani Kültür Derneği, Mültecilerle Dayanışma Derneği, Özürlüler Vakfı, Pembe Hayat LGBTT Dayanışma Derneği, Pozitif Yaşam Derneği, Protestan Kiliseler Derneği, Roman Gençlik Derneği, Ruh Sağlığında İnsan Hakları Girişimi, Savunma Avukatları Derneği, Siyah Pembe Üçgen LGBTT Dayanışma Derneği, Sosyal Değişim Derneği, Sosyal Demokrasi Vakfı, Sosyal Politikalar Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği (SPoD), Süryaniler.com, Toplum Gönüllüleri Vakfı, Toplumsal İnisiyatifi Oluşturma Derneği, Toplumsal Olayları Araştırma ve Yüzleşme Derneği, Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Emekçileri Sendikası İstanbul 1, 2, 3, 4 ve 5 No’lu Şubeler (TÜMBEL-SEN), Türkiye Psikiyatri Derneği, Türkiye Sakatlar Derneği, Uçan Süpürge Kadın İletişim ve Araştırma Derneği, Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi.

*** 

Kampanya kapsamında bugüne kadar yapılan ziyaretler ve görüşmeler 

Kamu Kurumları

  • Cemil Çiçek (TBMM Başkanı)
  • Sadullah Ergin (Adalet Bakanı)
  • Prof. Dr. Mustafa İsen (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri)
  • Ege Erkoçak (Avrupa Birliği Bakanlığı Siyasi İşler Başkanlığı Başkanı)
  • Kenan Özdemir (Adalet Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı)
  • Şefkat Utsukarçi (Avrupa Birliği Bakanlığı AB İşleri Uzmanı)
  • Mustafa Bahrettin Demirer (İçişleri Bakanlığı Müsteşarı, Vali)
  • Adalet Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı
  • Türker Tok (Adalet Bakanlığı Danışmanı)
  • Mehmet Altuntaş (Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı Başkanvekili ve Başkanlık personeline sunum yapıldı)
  • Prof. Dr. Ertan Beşe (Başbakanlık Kamu Düzeni ve Güvenliği Müsteşarlığı Müsteşarı)
  • Feyrican Tüysüz (Hâkim, Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi Başkanlığı)

Meclis Komisyonları

  • Anayasa Uzlaşma Komisyonu üyeleri
  • Azize Sibel Gönül (TBMM Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu Başkanı
  • Afif Demirkıran (Türkiye – AB Karma Parlamentosu Türk Grubu Başkanı)
  • Ayhan Sefer Üstün (TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanı AKP)
  • Cevdet Erdöl (TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu Başkanı AKP Ankara)
  • Mehmet Sayım Tekelioğlu (TBMM AB Uyum Komisyonu Başkanı, AKP Milletvekili)
  • Oğuz Ateş (Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Danışmanı)
  • Cahit Bağcı (AK Parti Milletvekili, Avrupa Birliği Uyum Komisyonu Başkanvekili, Türkiye – AB Karma Parlamento Komisyonu Üyesi)
  • Ahmet İyimaya (TBMM Adalet Komisyonu Başkanı)

Siyasi Partiler

  • AK Parti Genel Sekreterliği
  • AK Parti Kadın Kolları Başkanlığı
  • Kemal Kılıçdaroğlu (CHP Genel Başkanı)
  • Perihan Sarı (CHP Genel Başkan Yardımcıları – Parti İçi Eğitim),
  • Mehmet Zeki Gündüz (CHP Gençlik Kolları)
  • Üyesi Süheyl Batum (CHP PM – Anayasa Hukukçusu, Akademisyen)
  • Mehmet Kandemir (AK Parti İstanbul Gençlik Kolları Başkanı)

AK Parti

  • Ahmet Aydın (AKP Grup Başkanvekili)
  • Halide İncekara (AK Parti Kocaeli Milletvekili, AK Parti Milletvekili, Türkiye – Avrupa Birliği Karma Parlamento Komisyonu Türk Grubu Üyesi, Avrupa Birliği Uyum Komisyonu Üyesi)
  • İsmail Kaşdemir (AK Parti Milletvekili, Adalet Komisyonu Üyesi)
  • İsmet Uçma (AK Parti Milletvekili, Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu Üyesi)
  • Mesude Nursuna Memecan (AK Parti Milletvekili, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Türk Grubu Başkanı, Avrupa Birliği Uyum Komisyonu Üyesi)
  • Mustafa Kabakçı (AK Parti Milletvekili, İdari Amir)
  • Oya Eronat (AK Parti Milletvekili, Derinlemesine Görüşme – İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Üyesi)
  • Oya Eronat (AK Parti Milletvekili, İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Üyesi)
  • Prof. Dr. Naci Bostancı (AK Parti Milletvekili, Derinlemesine Görüşme – İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanvekili, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Parlamenter Asamblesi Türk Grubu Üyesi)
  • Yılmaz Tunç (AK Parti Milletvekili, Adalet Komisyonu Sözcüsü)
  • AK Parti Milletvekili Abdurrahim Akdağ Danışmanı (İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Üyesi)
  • AK Parti Milletvekili Hamza Dağ Danışmanı (İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Üyesi)
  • AK Parti Milletvekili Mustafa Şentop Danışmanı (Anayasa Komisyonu Üyesi) 

CHP

  • Atilla Kart (CHP Konya Milletvekili)
  • Aykan Erdemir (CHP Milletvekili, Avrupa Birliği Uyum Komisyonu Üyesi, Türkiye – Avrupa Birliği Karma Parlamento Komisyonu Türk Grubu Üyesi)
  • Aylin Nazlıaka (CHP Milletvekili)
  • Ayşe Gülsün Bilgehan (CHP Milletvekili, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Türk Grubu Üyesi)
  • Binnaz Toprak (CHP Milletvekili)
  • Veli Ağbaba (CHP Milletvekili, Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu Üyesi, Nefret Suçları Yasa Teklifi Sahibi)
  • Hüseyin Aygün (CHP Milletvekili)
  • Mahmut Tanal (CHP Milletvekili)
  • Melda Onur (CHP İstanbul Milletvekili)
  • Muharrem İnce (CHP Grup Başkanvekili)
  • Oktay Öztürk (MHP Erzurum Milletvekili)
  • Özgür Özel (CHP Milletvekili, Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu Üyesi)
  • Rıza Türmen (CHP İzmir Milletvekili – Anayasa Uzlaşma Komisyonu Üyesi, AİHM Eski Yargıcı)
  • Süleyman Çelebi (CHP Milletvekili, Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu Üyesi)
  • Şafak Pavey (CHP Milletvekili, Avrupa Birliği Uyum Komisyonu Üyesi)
  • Umut Oran (CHP Milletvekili, Avrupa Birliği Uyum Komisyonu Başkanvekili
    Türkiye – Avrupa Birliği Karma Parlamento Komisyonu Türk Grubu Başkanvekili)
  • CHP Milletvekili Süleyman Çelebi Danışmanı (Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu Üyesi) 

MHP

  • Prof. Alim Işık (MHP Milletvekili, Türkiye Asya Karma Parlamento Grubu Üyesi)
  • Mehmet Şandır (MHP Grup Başkanvekili) 

BDP

  • Altan Tan (BDP Diyarbakır Milletvekili)
  • Erol Dora (BDP Milletvekili, Çevre Komisyonu Üyesi)
  • Ertuğrul Kürkçü (BDP Milletvekili)
  • İdris Baluken (BDP Grup Başkanvekili)

Diğerleri

  • Habip Kocaman (Kanunlar ve Kararlar Dairesi Başkanı, Yasama Derneği Y.K. Başkan Yardımcısı)
  • Göksel Bozkurt (Parlamento Muhabirleri Derneği Başkanı)
  • Beşir Atalay (Başbakan Yardımcısı’nın katılımıyla – özel davet; Stratejik Düşünce Enstitüsü – Avrupa’da Yükselen Yabancı Düşmanlığı, Irkçılık ve İslamofobi Sempozyumu)
  • Prof. Dr. Yasin Aktay (Stratejik Düşünce Enstitüsü Başkanı)
  • Prof. Dr. Birol Akgün (Stratejik Düşünce Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Koordinatörü)
  • Yrd. Doç. Dr. Murat Erdoğan (Stratejik Düşünce Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Koordinatör)

***

Gazeteci ve medya kurumlarıyla yapılan görüşmeler: 

Görüşülen kişi Konumu Gazete
Faruk Bildirici Okur Temsilcisi Hürriyet
Ahmet Hakan Köşe yazarı Hürriyet
Bülent Mumay Yayın Koordinatörü Radikal
Sefer Levent Ekonomi Koordinatörü Radikal
Gökçe Aytulu Yazı İşleri Müdürü Radikal
Oral Çalışlar Köşe yazarı Radikal
Pınar Öğünç Köşe yazarı Radikal
Umay Aktaş Muhabir Radikal
Refik Erduran Köşe yazarı Sabah
Emre Aköz Köşe yazarı Sabah
Mahmut Övür Köşe yazarı Sabah
Şeref Oğuz Yazar Sabah
Tayfun Devecioğlu Genel Yayın Yönetmeni Milliyet
Belma Akçura Yazar Milliyet
Mehveş Evin Yazar Milliyet
Metin Münir Yazar Milliyet
Asu Maro Yazar Milliyet
Nuray Mert Yazar Milliyet
Burcu Karakaş Muhabir Milliyet
Alper Görmüş Yazar Taraf
Nihal Kemaloğlu Yazar Akşam
Özlem Çelik Yazar Akşam
Tuğçe Tatari Yazar Akşam
Doğan Akın Genel Yayın Yönetmeni T24
Umur Talu Yazar Habertürk
Doğan Satmış G. Yayın Yönetmen Yrd. Habertürk
Kutlu Esendemir Editör Habertürk
Balçiçek İlter Yazar, Yayıncı Habertürk
Ezgi Yazdıç Parlamento Muhabiri Habertürk
Güney Öztürk Yazı İşleri Müdürü Vatan
Kıvanç El Parlamento Muhabiri Vatan
Özlem Yıldız Gazeteci Yazar Akşam
Ahu Özyurt Editör CNNTürk
Melek Erhan Haber Merkezi CNNTürk
Yazgülü Aldoğan Yazar Posta
Halil Demir Haber Müdürü NTV
Murat Toklucu Program Müdürü NTV
Mustafa Akyol Yazar Star
Hasan Sıral Basın Konseyi Genel Sekreteri
Basın Konseyi Yüksek Kurulu
Göksel Bozkurt Parlamento Muhabirleri Derneği Başkanı Hürriyet Daily News
Adnan H. Fişenk Avrupa Gazeteciler Derneği Başkanı
Nergis Demirkaya Parlamento Muhabiri ANKA
Sami Gökçe Parlamento Muhabiri KRT
Melis Tantan Yayıncı Nor Radyo